Na mojej półce stoi Peugeot 208 T16 Pikes Peak w skali 1:18. To jeden z moich ulubionych modeli w całej kolekcji i nie ma w tym przypadku — to auto, którym Sébastien Loeb w 2013 roku wjechał na szczyt Pikes Peak w czasie 8:13.878. Wynik, który wtedy wyglądał jak kropka na końcu zdania. Koniec dyskusji. Nikt już nigdy tego nie ruszy.
Pisałem zresztą o tej górze osobno — całą jej historię rekordowych wspinaczek znajdziecie tutaj — więc wiem dobrze, jak bezlitosna jest ta trasa i jak wielkim osiągnięciem był przejazd Loeba. I właśnie dlatego, kiedy w 2018 roku zobaczyłem, że jakiś elektryczny Volkswagen rozbił ten czas o prawie siedemnaście sekund, moją pierwszą reakcją było czyste niedowierzanie. Jak to w ogóle możliwe? Loeb i to auto zrobili kawał niesamowitej roboty. A tu nagle ktoś zjawia się bez rury wydechowej i poprawia legendę o kilkanaście sekund.
To pytanie zmusiło mnie, żeby wejść w temat głębiej. I szybko zrozumiałem jedno: ID.R to nie jest zwykłe auto wyścigowe. To maszyna zaprojektowana wyłącznie po to, by bić rekordy — i nic więcej.

Auto, które wyrosło ze wstydu
Żeby zrozumieć ID.R, trzeba cofnąć się do 2015 roku i afery, której w Wolfsburgu długo nie chcieli wymawiać na głos. Dieselgate zostawił Volkswagena z gigantycznym problemem wizerunkowym i decyzją, którą trudno było przełknąć fanom motorsportu: koncern wycofał się właściwie ze wszystkiego.
A było z czego się wycofywać. W Rajdowych Mistrzostwach Świata Polo R WRC w latach 2013–2016 wygrało 82,7% startów — to nie jest dominacja, to jest deklasacja. Do tego programy Le Mans Audi i Porsche, zwycięstwa w Dakarze. Volkswagen w motorsporcie był wszędzie i wygrywał niemal wszystko. I z dnia na dzień zniknął.
Problem w tym, że nie dało się wrócić do tego świata przez te same drzwi. Auto spalinowe na torze, rok po aferze emisyjnej, byłoby kpiną z samego siebie. Więc w Wolfsburgu zbudowali własne, zupełnie nowe drzwi — elektryczny samochód, który miał udowodnić, że prąd to nie jest kompromis, tylko przewaga.
Tempo tego projektu wciąż mnie zadziwia. Zarząd dał zielone światło w sierpniu 2017 roku. Zespół około 30 inżynierów pod wodzą François-Xaviera Demaisona dostał zaledwie 250 dni, żeby zaprojektować od czystej kartki, zbudować i przetestować auto przed debiutem na Pikes Peak. Osiem miesięcy na coś, co normalnie zajmuje lata. Nie zdążyliby zaprojektować wszystkiego sami — i nie udawali, że dadzą radę. Monocoque pożyczyli od francuskiej manufaktury Norma Auto Concept, z prototypu M20. Nie z braku ambicji, tylko z braku czasu. I to akurat była mądra decyzja, a nie pójście na łatwiznę.
Maszyna, która oszukuje fizykę
Tutaj zaczyna się odpowiedź na moje pytanie „jak to możliwe”. Bo ID.R wygrywa nie dlatego, że ma więcej mocy — bo nie ma. Wygrywa, bo gra według innych zasad.
Najważniejsza z nich dotyczy powietrza. Silnik spalinowy na szczycie Pikes Peak traci nawet 35% mocy — na wysokości ponad 4000 metrów brakuje tlenu, a bez tlenu nie ma spalania. Loeb walczył nie tylko z trasą, ale i z dusznością własnego Peugeota. Silnik elektryczny tlenu nie potrzebuje. Na dole góry i na samym szczycie oddaje dokładnie te same parametry. To jest ta niesprawiedliwa, ale całkowicie uczciwa przewaga, której spalinowe auta nie miały jak nadrobić.
Reszta specyfikacji jest równie przewrotna. Dwa silniki elektryczne — po jednym na oś — dają 500 kW, czyli 680 KM. To mniej niż miał spalinowy Peugeot Loeba (875 KM). A mimo to ID.R rozpędza się od 0 do 100 km/h w 2,25 sekundy — szybciej niż ówczesne bolidy Formuły 1. Sekret leży w momencie obrotowym dostępnym od zera obrotów i w skrajnie niskiej masie: całe auto z kierowcą waży poniżej 1100 kg.


A teraz rzecz, która do mnie przemawia najbardziej. Bateria ma zaledwie 43–45 kWh — mniej niż w niejednym cywilnym aucie elektrycznym. Sztuczka polega na napięciu: 915 woltów, poziom bardziej kojarzący się z trakcją kolejową niż z samochodem. Wysokie napięcie pozwala oddawać gigantyczną moc przy małym natężeniu prądu, a małe natężenie to cieńsze, lżejsze kable i mniej ciepła do odprowadzenia. Inżynieria zamiast siły.
I jeszcze jeden obraz, który zostaje w głowie. W konfiguracji na Pikes Peak ID.R generował tak potężny docisk aerodynamiczny, że przewyższał on całkowitą wagę auta — teoretycznie maszyna mogłaby jechać do góry nogami po suficie. Wyglądała przez to jak spłaszczona koparka z monstrualnym skrzydłem, ale w tych górskich serpentynach każdy kilogram docisku był na wagę złota.
Pikes Peak: dzień, w którym skończyła się era Loeba
24 czerwca 2018 roku. Za kierownicą Romain Dumas — francuski weteran, który tę górę zdobywał już wcześniej trzykrotnie spalinowymi Normami, więc znał ją na pamięć. Trasa: 19,99 km, 156 zakrętów, średnie nachylenie 7,2%. I wisząca nad wszystkim liczba: 8:13.878 Loeba sprzed pięciu lat.
Dumas przejechał ją w 7:57.148.
Zatrzymajcie się przy tym na chwilę, bo tu są dwie rzeczy, nie jedna. Po pierwsze, ID.R nie tylko pobił rekord aut elektrycznych — zmiażdżył go o całą minutę. Po drugie, i ważniejsze: stał się pierwszym autem w historii Pikes Peak, które zeszło poniżej ośmiu minut. Bariera, która wydawała się psychologiczną granicą nie do przekroczenia, padła. I padła w aucie bez kropli paliwa.




Najbardziej dobija mnie jeden szczegół: Dumas zużył na to zaledwie połowę pojemności baterii. Reszta pracy poszła na rekuperację przy hamowaniu. Auto wjechało na szczyt góry i zostało mu jeszcze pół baku prądu. Wtedy zrozumiałem, że mój Peugeot na półce to nie jest model auta, które przegrało zwykły wyścig. To model ostatniego króla pewnej epoki — tej, w której o wszystkim decydowała pojemność cylindrów i odwaga człowieka za kierownicą. ID.R nie pobił Loeba lepszą jazdą. Pobił go inną fizyką.
Europa się odgryza — Nordschleife i Goodwood
Mając za sobą Pikes Peak, ID.R wrócił do domu, żeby pozałatwiać rachunki na własnym kontynencie. I tu zrobiło się jeszcze ciekawiej, bo Europa postawiła przed autem dokładnie odwrotne wyzwanie niż Pikes Peak.
Na Nürburgring Nordschleife problemem nie był brak powietrza, tylko jego nadmiar. Gęste powietrze na nizinach plus blisko trzykilometrowa prosta Döttinger Höhe oznaczały, że gigantyczny docisk z Pikes Peak tutaj tylko by wyżerał baterię. Inżynierowie zdjęli więc część skrzydeł i sięgnęli po DRS — system redukcji oporu znany z Formuły 1. Tylko że w F1 DRS służy do wyprzedzania rywala, a w samotnie jadącym ID.R do czegoś zupełnie innego: do oszczędzania prądu. Otwarcie klapy zrzucało 20% docisku, auto łatwiej osiągało prędkość maksymalną i mniej drenowało baterię. 3 czerwca 2019 roku Dumas przejechał „Zielone Piekło” w 6:05.336, bijąc dotychczasowy rekord elektryków należący do Nio EP9 i robiąc to przy zużyciu śmiesznie małej ilości energii. Mam ten wariant auta w kolekcji w skali 1:18 i przyznaję bez bicia — to jeden z modeli, które lubię najbardziej.






A potem przyszedł Goodwood i mój ulubiony moment całej tej historii. Na słynnym brytyjskim podjeździe od 1999 roku stał rekord bolidu Formuły 1 McLaren MP4/13 — 41,6 sekundy Nicka Heidfelda. Dwadzieścia lat nikt go nie ruszył. Symbol epoki ryczących silników V10. ID.R pojawił się na Goodwood po raz pierwszy już w 2018 roku — prosto z Pikes Peak — i od razu zabrał rekord dla samochodów elektrycznych, przejeżdżając podjazd w 43,86 sekundy. Ale to był dopiero zwiastun.
W 2019 roku ID.R, odchudzony z baterii i aerodynamicznego balastu, przejechał ten odcinek w sobotniej kwalifikacji w 39,90 sekundy — najszybszy czas w historii toru, choć organizatorzy skrupulatnie zaznaczają, że nieoficjalny (właściwy Sunday Shootout wygrał, ale deszcz odebrał szansę na powtórzenie wyniku). Cicho. Bez dźwięku, który kojarzymy z królową motorsportu. Liczby i tak mówiły same za siebie. To było jak symboliczne obwieszczenie zmiany epoki — i nawet jako fan spalinowych potworów muszę przyznać, że było w tym coś pięknego. (Rekord oficjalny padł trzy lata później — elektryczny McMurtry Spéirling osiągnął 39,08 s w 2022 roku. Ale to już inna historia.)






Brama Niebios: Hill Climb po chińsku
Po podbiciu Europy — i toru, i podjazdu — ID.R ruszył jeszcze dalej, do Chin. I akurat ten przystanek interesuje mnie szczególnie — bo mam w kolekcji model ID.R w skali 1:43 właśnie z tego wydarzenia, a sama trasa jest jedną z najbardziej szalonych, jakie wymyśliła motoryzacja.
We wrześniu 2019 roku ID.R pojechał na Górę Tianmen w Chinach — drogę do „Bramy Niebios”. To kolejna odmiana wspinaczki górskiej, ale w wersji, która odbiera rozum: niespełna 11 kilometrów i 99 zakrętów wijących się po krawędzi klifu, często we mgle, nad przepaścią. Tego typu trasy od zawsze przyciągały najlepszych i najodważniejszych — wcześniej zmierzył się z tą drogą choćby Ken Block ze swoim charakterystycznym stylem, zamieniając wspinaczkę w popis kontrolowanego szaleństwa.



ID.R podszedł do tematu inaczej — chirurgicznie. Ustanowił pierwszy oficjalny benchmark czasowy dla samochodów wyścigowych na tej trasie: 7:38.585. Tu znów zagrała charakterystyka elektrycznego napędu — błyskawiczne wyciąganie auta z ciasnych, ślepych zakrętów, gdzie moment obrotowy z zera obrotów robi różnicę między płynną jazdą a szarpaniną (zobacz nagranie z kamery pokładowej). To nie było bicie cudzego rekordu jak na Pikes Peak. To było postawienie pierwszego słupka, do którego inni będą się teraz mierzyć.
Co zostało z auta, które zbudowano do bicia rekordów
A potem stało się coś, czego się nie spodziewałem, gdy zaczynałem zgłębiać ten temat. W grudniu 2020 roku Volkswagen ogłosił, że całkowicie kończy z motorsportem. Volkswagen Motorsport GmbH w Hanowerze, oddział z pięćdziesięcioletnią historią, po prostu przestał istnieć. Anulowano nawet zapowiadaną, ulepszoną wersję „ID.R Evo”. Auto zbudowane po to, by bić rekordy, nie dostało szansy na pobicie kolejnych.
Ale tu jest puenta, która zmienia całą tę historię. Około 169 inżynierów z Hanoweru przeniesiono do działu R&D Volkswagena w Wolfsburgu. Cała wiedza o zarządzaniu prądem pod ekstremalnym obciążeniem, o chłodzeniu baterii, o pakietach wysokonapięciowych — wszystko, co ID.R wypracował na tych górach i torach — trafiło do aut, które możecie dziś kupić w salonie. Do rodziny ID.3, ID.4, ID. Buzz. Sam ID.R z Pikes Peak stoi teraz spokojnie w muzeum Petersen w Los Angeles, jako eksponat.
I to jest właśnie ta przewrotność, która nie daje mi spokoju. Zbudowali go po to, żeby bić rekordy. A on przy okazji zrobił coś znacznie ważniejszego — udowodnił, że elektryczny samochód nie jest gorszy. Pobił Loeba, pobił Formułę 1, postawił słupek w Chinach. A kiedy udowodnił to wszystko, okazał się już niepotrzebny. Bo czego raz dowiedziono, tego nie trzeba dowodzić drugi raz. Zbudowany, żeby bić rekordy. Zbudowany, żeby zniknąć.
Mój Peugeot 208 T16 wciąż stoi na półce. Tyle że teraz patrzę na niego trochę inaczej — jak na ostatniego króla świata, który właśnie się skończył.

